“Yararcı” Anlatım : “Pragmatizm.”

Eğer bir bilgi günlük hayatta işe yarıyorsa o bilgi doğrudur. Yaramıyorsa yanlıştır.( J. S. Mill )6 dk


Pragmatizm, felsefede; uygulayıcılık, uygulamacılık, faydacılık, yararcılık gerçeğe ve eyleme yönelik olan, pratik sonuçlara yönelik düşünme temelleri üzerine kurulmuş olan felsefi akımdır. William James (1842-1910) tarafından popüler hale getirilmiştir. İyinin teorisi olarak faydacılık refahcıdır (welfarist). İyi en fazla faydayı sağlayandır ve burada fayda zevk, tatmin veya bir nesnel değerler listesine göre tanımlanır. Bir doğru teorisi olarak ise faydacılık neticecidir (consequentialist). Doğru hareket bir şeyin uygulanabildiği ölçüde gerçek olduğu savına dayandırılmıştır.

Faydacılığı eleştirenler bu görüşün birkaç problemi olduğunu söylemişlerdir. Bunlardan biri değişik insanların faydalarının karşılaştırılmasının zorluğudur. Değişik insanların mutluluğunun kıyaslanmasının sadece pratikte değil prensipte de mümkün olmayacağı ileri sürülmüştür.

Mill aynı zamanda zevkleri yüksek veya düşük değerdeki zevkler olarak ayırır. Düşük zevkler, su ihtiyacının giderilmesi veya cinsel ihtiyacın tatmini gibi diğer hayvanlarla paylaştığımız zevklerdir. Oysa yüksek zevkler, bedensel değil zihinsel zevklerdir. Bu zevkler diğer hayvanlarda olmayıp, insan türüne ait olan zevklerdir. Bu yüksek zevkler bir opera dinletisinden yada felsefe yapmaktan alınabilecek zevklerdir. Mill’e göre iki zevk türünüde yaşayan insan yüksek zevklerin daha değerli olacağını kabul eder.

Ahlak alanında yararcılığı savunan Mill, hazzı ya da mutluluğu insan eylemlerinin en büyük amacı ve mutlak ölçüsü yapmış ve yararcılığında, genelin iyiliğini ve refahını temele almıştır.

Jeremy Bentham, asıl yararcılığ kuran filozof olarak bilinir. Yararcılığın temel hedefi insanlardan ve temellerinden kopmuş metafizik teorilerinden yani soyut düşüncelerden kurtulmaktır. Bir başka hedefi ise insana görece özgürleştiren, yeni özgürlük fikir ve ümitleri sunan anlayışa etik destek sağlamaktadır.

Negatif Yararcılık Nedir?

Negatif yararcılık toplam mutluluk yerine, toplam ızdırabı minimize etmemiz gerektiğini öne sürer.

“Etik açıdan, acı ve zevk arasında bir simetri olmadığına inanmıyorum. Ne yararcıların ‘maksimum mutluluk’ prensibi ne de Kant’ın ‘Diğer insanların mutluluğuna katkıda bulun…’ prensibi bana doğru gelmekteler. İnsan ızdırabını dindirmenin, bana göre doğrudan bir etik değeri varken, zaten keyfi yerinde birinin mutluluk seviyesini artırmanın bu tür bir önemi yoktur.” -Karl Popper


Beğendiniz mi? Arkadaşlarınızla Paylaşın!

Aleyna Kaba<span class="bp-verified-badge"></span>

0 Yorum

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Bir format seç
Kişisel Test
Kişisel bir şey ortaya koymayı amaçlayan sorular dizisi
Önemsiz Test
Bilgiyi kontrol etmek isteyen doğru ve yanlış cevaplı sorular dizisi
Hikaye/Olay
Gömülü ve Görsellerle Biçimlendirilmiş Metin
Video
Youtube, Vimeo veya Vine Kodları
Ses
Soundcloud veya Mixcloud Gömme
Görsel
Fotoğraf veya GIF